Bài viết từ WeChat: Phượng Hoàng (ID: ifeng-news), tác giả: Vương Chi Ngôn, Kiều Vũ Manh. Tiêu đề gốc: "Tài liệu người mất tích Myanmar: 1564 thông tin đang cầu cứu".
Rạng sáng 11/1/2025, lúc 3:56, chuyến bay FM840 từ Bangkok về Thượng Hải hạ cánh. Diễn viên Vương Tinh đăng dòng trạng thái: "Lúc này, tôi đã trở về vòng tay Tổ quốc."
Anh là người đầu tiên trong năm 2025 nổi tiếng vì bị lừa sang trại lừa đảo Myanmar, và cũng là một trong những người thoát khỏi "thung lũng kinh hoàng" nhanh nhất: từ biến mất tại biên giới Thái-Myanmar ngày 3/1, đến khi bạn gái đăng tin cầu cứu ngày 5/1, và cảnh sát Thái Lan xác nhận tìm thấy anh ngày 7/1 – chưa đầy 4 ngày.
Khi tin Vương Tinh được cứu lan ra, một nhóm WeChat đã im lặng bỗng sôi động. Đó là nhóm hơn 400 người, phần lớn tự xưng là thân nhân của nạn nhân mất tích tại Myanmar. Chị Đới, một người trong nhóm nói: "Phản ứng đầu tiên là (người thân của chúng tôi) cũng có thể được cứu."
Sau đó, chị Đới tạo một tài liệu trực tuyến để thu thập "Tình hình người thân bị lừa sang Myanmar (Bắc + Đông)", và đặt tên là "Kế hoạch về nhà vì sao". Cô viết: "Việc diễn viên Vương Tinh được cứu khiến mọi người phấn khởi, đồng thời mang lại hy vọng cho hàng nghìn gia đình có hoàn cảnh tương tự." Một người khác viết: mong những đứa trẻ "như vì sao" được giải thoát.
Khi Vương Tinh mới được cứu, tài liệu chỉ có 174 thông tin. Chỉ một tuần sau, con số đã lên tới 1564 tính đến tối 12/1. Dù số thứ tự có trùng lặp – những người lo lắng thường gửi cầu cứu nhiều lần – nhưng con số này vẫn chưa phản ánh toàn bộ người Trung Quốc mắc kẹt. Vị trí của họ cũng không thể phân biệt rõ "Bắc Myanmar" hay "Đông Myanmar", vì họ thường bị bán qua lại giữa các khu.
Nhà báo "Ông Chú" sau khi đọc tài liệu đã nói: "Đây có lẽ là bản ghi chép rợn người nhất mà tôi từng đọc trong những năm gần đây."
Nhà nghiên cứu Quách Cảnh Tuyền đã phân tích dữ liệu (lúc đó có 1141 mục): đại đa số nạn nhân là nam giới (94,22%), nữ giới 4,21%.
Hơn 80% bị mắc kẹt trong năm 2024 (913 người), và trong cùng thời điểm Vương Tinh được cứu, tháng 1/2025 vẫn có 39 người mới bị lừa (số 551, một thanh niên 24 tuổi, thậm chí giống như Vương Tinh ở vũ trụ song song – anh lên máy bay đêm 6/1 tới Bangkok, và mất liên lạc sau khi nhắn tin với bạn gái chiều 7/1).
Phân tích từ khóa trong cột "Yêu cầu tiến độ" (1141 mục), từ "liên lạc" xuất hiện 794 lần. Từ liên quan "cứu" xuất hiện 344 lần. Các từ khác: "báo bình an" 49 lần, "nước mắt" 36 lần.
Chúng tôi đã trò chuyện với 8 thân nhân. Tất cả đã báo công an, 5 vụ được xác nhận khởi tố. Khi được hỏi có dùng tên thật không, họ cân nhắc rất lâu: nếu kẻ trong trại phát hiện người thân đang cầu cứu, họ sẽ bị đánh đập, chặt chân tay, thậm chí giết chết. Vì vậy, họ yêu cầu giấu tên và mong muốn một cái tên mà người thân bị giam có thể nhận ra – để họ biết rằng "bạn đang được gia đình nhớ đến".
Em trai của Lý Hà là số 27 trong danh sách "Đông Myanmar". Anh mới học hết lớp 5, gần 30 tuổi vẫn chưa lấy vợ. "Em nói phải kiếm nhiều tiền mua nhà cưới vợ", rồi bạn giới thiệu việc ở nước ngoài lương hơn chục nghìn. Bị lừa sang Myanmar gần 4 năm, bị bán qua 7–8 công ty khác nhau.
Gia Lạc mới cưới được một năm, vợ Tiểu Khả đang mang thai 37 tuần. Mùa hè năm ngoái, trời mưa ở Phúc Kiến, công trình ngừng. Đầu tháng 9, anh làm shipper, bắt đầu bàn chuyện làm ăn với một "người bạn Giang Tây". Sáng sớm 2/10, anh mặc áo ngắn, quần đùi ra khỏi nhà, nói đi Giang Tây rồi về, nhưng không về. 3/1, anh nhắn trên QQ rằng đang ở Tây Song Bản Nạp, "đợi em về, tiền sữa cho con và chi phí gia đình sẽ có". Thực tế hôm sau anh bị lừa sang Vãng Bang, Bắc Myanmar, trở thành số 54 trong danh sách.
"Ông Chú" khi phân tích cơ bản cho rằng nhiều người mất tích có nợ nần, thất nghiệp, "như thể khắc họa hình ảnh một người đàn ông trung niên thất bại".
Em trai Lý Hà và Gia Lạc đều đúng với chân dung đó. Còn số 733 Bắc Myanmar, 32 tuổi, "vì mẹ bị suy thận giai đoạn cuối, muốn có điều kiện tốt hơn cho mẹ"; số 799: "ba con nhỏ, một mẹ già yếu"… Những trụ cột gia đình cần thay đổi số phận nên "nghe lời bạn bè bảo sang đó làm lương cao nửa tháng về" (số 83), hoặc tham gia vận chuyển hàng lậu.
Việc làm lương cao – phương thức dụ dỗ phổ biến, từ "lương cao" xuất hiện 105 lần. Luật sư Văn Hoa (Thái Lan) cho biết, "tuyển dụng lương cao" thường đưa ra mức gấp 2–3 lần trong nước.
Một hình thức khác là "tội phạm xám", như làm "ba lô" – vận chuyển hàng lậu (vàng, thuốc chống ung thư, đồng hồ xa xỉ) từ nước ngoài vào, thù lao lên tới vài chục nghìn. Các băng nhóm dựng kịch bản, yêu cầu "giữ bí mật" rồi đưa sang trại lừa đảo.
Chàng trai Dương Thiệu Vũ mất tích, anh Lý Thiệu Văn qua tài khoản Kuaishou phát hiện vài kênh bàn về "kiếm tiền bất chính". Lý Thiệu Văn vào phòng livestream, giả vờ nợ bạc, và được mời sang Tây Song Bản Nạp làm "ba lô". "Anh ta nói đừng cờ bạc, phải tốt với gia đình, nói những điều tôi muốn nghe", rồi thúc giục anh đặt vé máy bay. Cảnh sát xác định tín hiệu điện thoại em trai ở Vãng Bang. Cậu bé mới 17 tuổi, trở thành số 30 Bắc Myanmar.
Theo Quách Cảnh Tuyền, độ tuổi trung bình là 25,85, nhiều nhất là 22 tuổi – độ tuổi non nớt, khao khát viễn xứ. "Ông Chú" viết: "Điều làm tôi đau lòng hơn cả là những người dưới 20 tuổi", họ muốn phụ giúp gia đình hoặc lo cho người bệnh, nhưng lại trở thành con mồi của kẻ lừa đảo:
Số 557 Bắc Myanmar, 20 tuổi: "người quen nói ở Tây Song Bản Nạp có thể kiếm nhiều hơn", "trẻ quá, ai nói gì cũng tin".
Số 841, 19 tuổi, sinh viên mới tốt nghiệp.
Số 857, 18 tuổi, chưa rõ sống chết.
Số 255 Đông Myanmar, 20 tuổi, 9 bạn học bị lừa sang Myanmar, báo công an nhưng vô vọng.
Số 209 mất tích năm 18 tuổi, đến Bang Khang ngày 15/8/2024, sau đó gọi video về, đầu cạo trọc như Vương Tinh, nhưng không phát tín hiệu cầu cứu.
Ít nhất 2 gia đình đề cập hành trình giống Vương Tinh: số 634 Bắc Myanmar, 33 tuổi, mất tích 10/8/2024, "em trai đi cùng lộ trình với Vương Tinh, bay Thái Lan rồi xe đến Mae Sot, xuống thuyền sang Myanmar"; số 629 Bắc Myanmar, 27 tuổi, "em trai mất tích tại Mae Sot tháng 11, cùng địa điểm với Vương Tinh". Bỗng một người đàn ông Trùng Khánh gửi tin nhắn WeChat với giọng lạ, rồi mất tích.
Những người cùng xuất phát như Vương Tinh thường có kết cục bi thảm: số 920, 22 tuổi, "bị bắt cóc ngay sau sân bay Bangkok, đến Mae Sot, mất tích tại biên giới", "cảnh sát Mae Sot bất lực, đại sứ quán không làm gì được".
Trong cột "Yêu cầu", từ "Thái Lan" xuất hiện 435 lần, nhiều hơn "Myanmar" (424), cho thấy sau khi Myanmar trở thành điểm nóng, Thái Lan bị bọn lừa đảo dùng làm bình phong và trạm trung chuyển. "Du lịch" xuất hiện 37 lần. Số 254 Đông Myanmar: gia đình "xin visa du lịch Thái Lan tháng 6, đi cùng bạn, mất tích đến nay". Số 174 Bắc, 43 Đông, 59 Đông: được mời du lịch Vân Nam rồi mất tích.
Đáng chú ý, "Myawaddy" xuất hiện 180 lần, vượt xa "Bắc Myanmar" (78).
Ngày 10/1/2025, Bộ Công an Trung Quốc cho biết đến cuối 2024, các trại lừa đảo quy mô lớn ở Bắc Myanmar gần biên giới đã bị xóa sổ, bắt 53.000 nghi phạm, phá tan tập đoàn tội phạm "bốn gia tộc" ở Kokang. Tuy nhiên, phát ngôn viên thừa nhận "tình hình tội phạm vẫn phức tạp nghiêm trọng", với nhiều trại khác còn tồn tại.
Myawaddy, trên biên giới Thái-Myanmar, là một trong những thiên đường mới. Trong tiếng Miến, Myawaddy nghĩa là "viên ngọc xanh". Khu này do nhiều lực lượng vũ trang kiểm soát, các trại lừa đảo thường tìm kiếm sự bảo hộ. Nó nằm đối diện Mae Sot, cách một con sông biên giới. Tháng 8/2024, số 634 bị lừa sang thuyền phát hiện và nhảy sông, nhưng bị "vớt lên đánh một trận".
Phó giáo sư Tạ Linh (Đại học Tây Nam Chính trị – Luật) cho biết trong 122 trại bị phá năm 2020–2021, phần lớn ở Bắc Myanmar, số ít ở Myawaddy. Gần đây, nhà nghiên cứu Hứa Lợi Bình (Viện Hàn lâm KHXH Trung Quốc) nói với Phoenix TV rằng năm 2024 giá đất và nhà tại Myawaddy tăng gấp ba so với 2023 – "vì hoạt động lừa đảo cần mặt bằng, thuê nhà, mua đất". Myawaddy đang phát triển cực nhanh, hoạt động lừa đảo ngày càng manh động.
Trong tài liệu "Kế hoạch về nhà", hơn 80% nạn nhân bị mắc kẹt năm 2024 (913 người), tháng 10 là đỉnh với 178 người. Bộ Công an cũng chỉ ra các chiêu trò mới, thiết kế kịch bản riêng cho từng nhóm đối tượng. Số 749 Bắc Myanmar: đạo diễn phim tài liệu, 12/10/2024 "bảo gia đình có việc đi vài ngày" không về. Luật sư của Vương Tinh xác nhận "tuyển đoàn phim giả" là hình thức lừa đảo mới.
Bạn gái Vương Tinh cho biết anh được mời bởi "Nhan Thập Lục" – một đạo diễn thực thụ. Ít nhất 10 người trong giới giải trí cho biết đã tiếp xúc với Nhan Thập Lục. Diễn viên Tả Nhĩ kể, người mời cô tự xưng Belia từ công ty Gelaimei, có liên quan đến Nhan Thập Lục. Cô được mời sang Thái Lan đóng phim ngắn, hấp dẫn nhất là đạo diễn từng làm "Giả ngẫu thành". Ngày 29/12, cô nhắn tin cho đạo diễn thật qua Instagram, nhận được phản hồi: "Đó không phải tôi, cẩn thận lừa đảo." Tả Nhĩ cùng ba diễn viên khác lùi lịch, đổi khách sạn và về nước an toàn.
Người mẫu Dương Trạch Kỳ cũng rơi vào bẫy tương tự. Anh không có tên trong bảng, nhưng hiện đang bị mắc kẹt. Chị họ Mâu cho biết, cuối năm ngoái, Dương Trạch Kỳ thấy tin tuyển diễn viên trong nhóm Quảng Châu: "Phim nhựa Thái Lan, đóng cảnh sát … thời gian 20 ngày, lương 8k-1k/ngày, bao ăn ở." Sau 2-3 ngày, anh nói đi Thái Lan quay phim. "Vì sợ lỡ cơ hội, họ phải nắm bắt mọi việc."
Chiều 29/12, 9 ngày sau khi mất tích, mẹ Dương Trạch Kỳ bất ngờ nhận được cuộc gọi video. Anh ngồi trước bức tường trắng, mặc áo đen, hai tay để trên bàn, nói mọi thứ tốt, đang quay phim, đạo diễn rất coi trọng, sẽ kéo dài một năm sau mới về làm lại hộ chiếu. Mẹ nhận thấy mắt anh đỏ và thâm, anh giải thích bị dị ứng trang điểm. Dù vẻ bề ngoài bình thường, nhưng mẹ thấy ánh mắt anh không vui, ánh mắt dường như nhìn về một ai đó ngoài màn hình. Khi mẹ khóc, anh đột ngột đứng dậy nói "Tôi phải làm việc", rồi tắt máy. Cuộc gọi 6 phút kết thúc, máy lại tắt.
Trong tài liệu, từ "công ty" xuất hiện 105 lần, "làm việc" 56 lần, "đi làm" 55 lần. Có người thốt lên: "Tôi đánh đòn mỗi ngày" và "làm việc 20 giờ/ngày" (số 4 Bắc Myanmar).
Em trai Lý Hà (số 27 Đông) bị bán đến khu Huanyuan, Myawaddy. Tường cao 7–8 mét, lính gác có súng. Khu này có khoảng 10.000 người, nhiều công ty. Nạn nhân từ Quý Châu, Hắc Long Giang, Cát Lâm, Liêu Ninh, Quảng Tây, Hà Nam. Trong trại có tổ trưởng, đại lý, ông chủ nhỏ, bảo vệ, ông trùm.
Giờ làm việc kéo dài 17–18 tiếng. Có công ty làm đêm đến chiều hôm sau; có công ty từ sáng đến 2h; có chỗ làm 3–4h, nghỉ 1–2h rồi gọi dậy làm tiếp. Bạn không có tên, chỉ có mã số, không được nói chuyện, không được hỏi, phải vâng lời. Em trai Lý Hà khi làm việc có hai tay sai canh chừng.
"Công việc" chính là lừa đảo qua mạng. Theo báo Hồng Tinh, sau khi được cứu, Vương Tinh kể lại buổi đào tạo: bị cạo trọc đầu, bị ép học lừa đảo bằng tin nhắn trong 2–3 ngày. Anh thấy hàng chục người Trung Quốc, lo sợ mình sẽ bị ép làm lừa đảo. Số 123 Đông Myanmar cũng trong cảnh đó, ở Myawaddy làm "bán heo" (lừa tình cảm): "công ty bắt họ dùng ứng dụng kết bạn, mua quỹ, nếu lừa không được thì bị đánh".
Ở một số trại "nhân tính", họ được phép liên lạc với gia đình. "Anh, em ở Myanmar." – đó là câu đầu tiên của Dương Thiệu Vũ (số 30) khi tái kết nối. Thúc giục người thân đóng tiền chuộc cũng là một chỉ tiêu. "Tiền chuộc" xuất hiện 50 lần, "giá thị trường" khoảng 30.000 nhân dân tệ/người. Số 972 Bắc: biến mất từ rằm tháng Giêng 2020, 17 tuổi, thỉnh thoảng liên lạc đòi tiền, tháng 7/2024 gửi ảnh bị đánh đòi 900.000 tệ. Số 101 Đông: 16 tuổi, bố già bị bệnh tim bị yêu cầu 200.000 tệ. Số 634 Bắc: "công ty đòi 650.000–800.000 baht chuộc".
Nếu không hoàn thành chỉ tiêu, hoặc cố gắng trốn thoát, màn kinh hoàng mới thực sự mở ra. Chồng của chị Mao (số 149 Bắc Myanmar) bị lừa tháng 5/2024, thỉnh thoảng nhắn: "trong đó đánh chết người bất kể, có một đứa trẻ bị gãy 8 xương sườn, gia đình bỏ ra vài chục vạn mới cứu được".
Số 92 Đông chứng kiến "một nam sinh bị đánh chết ngay trước mặt", liên tục dặn mẹ đừng nhắn tin vì sẽ nguy hiểm. Con gái ông Trương Lực (số 119 Đông, 20 tuổi) một lần đại sứ Myanmar tới công ty, ông chủ nói dối rằng cô tự nguyện. Sau khi đại sứ rời đi, cô mất tích nửa tháng. Khi liên lạc lại, cô nói bị nhốt trong phòng tối, không được ăn, bị treo lên đánh.
Ngoài đòn đánh, còn có ngục nước – một cống nước bẩn với côn trùng. "Chết một người ở đó như chết ngựa." – em trai Lý Hà từng nói. Số 238 Bắc ở khu Tichang, Myawaddy, "thường xuyên bị đánh và nhốt ngục nước vì không hoàn thành chỉ tiêu". Có hình phạt điện giật, nhốt cũi chó – số 147 Bắc, 19 tuổi, mới mất tích tháng trước, "trộm nhắn tin nói bị đánh, điện giật, nhốt cũi". Cậu bạn số 841, 19 tuổi, sinh viên mới ra trường, cũng bị điện giật, nhốt cũi.
Em trai Lý Hà bị giảm thị lực và trí nhớ. Có người bị giam 7–8 năm, thần kinh bất ổn. Lý Hà kể: "tự sát rất nhiều, có người nhảy lầu, xác được khiêng đi im lặng, sau đó cửa sổ bị đóng lại." Số 912 Bắc, khoảng 30, mất tích nhiều năm. Gia đình nhận được giấy báo tử năm 2021, nhưng không công nhận vì thời gian không khớp. Số 250 Bắc, 30 tuổi, mất tích 2019 đến nay, vẫn mù mịt.
Với thân nhân, đó cũng là một địa ngục. Số 211 Bắc, 17 tuổi, từ sau kỳ thi trung học bị lừa, "bị đánh đập, bỏ đói, tra tấn đầy thương tích". Số 785 Bắc, 32 tuổi: "chúng tôi chỉ có một con, tôi lên cơn đau tim vài lần". Số 857 Bắc, 18 tuổi, chưa rõ sống chết, "bà nội già biết tin đã xuất huyết não nhập viện". Số 557 Bắc, 20 tuổi, bà nội gần 80 tuổi khóc mỗi ngày, bố không biết chữ. Cả nhà bất lực chỉ viết: "Chúng tôi không phải ngôi sao, chúng tôi chỉ là dân thường."
Trong 8 gia đình chúng tôi tiếp xúc, bà Vương Yến ở Tất Tiết, Quý Châu có hoàn cảnh đau lòng nhất. Bà là mẹ đơn thân, cả hai con trai đều bị lừa sang Myanmar, một là số 208 Bắc, một là số 92 Đông. Con lớn bị lừa trước, bà dặn con thứ đừng bao giờ đến Myanmar. Nhưng đứa thứ hai vì muốn cứu anh cũng rơi vào bẫy. Tháng 7/2024, bà nhận tin nhắn cuối từ con: "Mẹ đừng lo, con sẽ về."
Cùng với từ "hy vọng" xuất hiện 195 lần, theo Phoenix TV ngày 13/1/2025, Thái Lan và Trung Quốc đã thành lập trung tâm phối hợp cảnh sát chuyên chống lừa đảo, truy vết người mất tích từ Thái Lan. Vương Yến và 1563 gia đình khác lặng lẽ chờ đợi. Gia Lạc (số 54 Bắc), người đi kiếm tiền sữa cho con, vợ anh Tiểu Khả sẽ sinh vào đêm giao thừa Tết Ất Tỵ.
Rạng sáng 11/1, khi Vương Tinh về nước, bạn gái Gia Gia đăng dòng: "Tin rằng ánh sáng sẽ chiến thắng bóng tối". Tại họp báo ngày 10/1, Bộ Công an Trung Quốc tuyên bố đang đẩy mạnh hợp tác quốc tế, kiên quyết đánh sập các ổ nhóm lừa đảo ở nước ngoài. Người thân của số 131 Đông viết: "Ánh nắng của Tổ quốc vĩ đại chiếu đến mọi góc tối, mong con tôi bình an trở về."
* Theo yêu cầu, các tên Lý Hà, Vương Yến, Trương Lực, Tiểu Khả, Gia Lạc, Lý Thiệu Văn, Dương Thiệu Vũ là bút danh. Quan điểm là của tác giả, không đại diện cho tổ chức nào.
