Vào rạng sáng ngày 3 tháng 4 năm 2025, chính quyền Trump tuyên bố nâng cấp toàn diện chiến tranh thương mại, nhắm vào không chỉ Trung Quốc mà còn các nền kinh tế lớn trên toàn cầu.

Ngày hôm sau, Trung Quốc nhanh chóng đáp trả mạnh mẽ.

Cuộc đối đầu về thuế quan này về bản chất là cuộc cạnh tranh gay gắt giữa nước tiêu dùng lớn nhất và nước sản xuất lớn nhất thế giới.

Bóng ma thuế quan nhanh chóng bao phủ thị trường tài chính toàn cầu, tài sản rủi ro bị bán tháo tập thể, thị trường vốn toàn cầu như bị cuốn vào cơn bão "mưa máu".

Thị trường chứng khoán Trung Quốc cũng không thoát.

Ngày 7 tháng 4, gần 3.000 cổ phiếu giảm sàn, chỉ số Thượng Hải giảm 7,34%.

Dù tâm lý đã ấm lên nhờ chính sách, nhưng nếu chiến tranh thương mại chưa hạ nhiệt, nhà đầu tư vẫn lo lắng – ngành nào bị ảnh hưởng, ngành nào hưởng lợi?

Mục đích cốt lõi của thuế quan là thúc đẩy sản xuất quay về Mỹ, tăng chi phí nhập khẩu, dẫn dòng vốn tái thiết ngành công nghệ cao.

Mỹ không quan tâm đến ngành thấp (may mặc, lắp ráp điện thoại).

Với thuế quan tăng, chip quy trình cũ nhập khẩu từ Mỹ trở nên đắt đỏ, mất sức cạnh tranh tại Trung Quốc.

Chip ngoại gặp khó, chip nội hưởng lợi, thúc đẩy thay thế nhập khẩu. Ví dụ: chip tương tự quy trình cũ.

Sự kiện này cũng khiến Trung Quốc nhận thức rõ tầm quan trọng của công nghệ cao, đẩy nhanh thay thế nhập khẩu.

Thiết bị bán dẫn, EDA… cũng có cơ hội phát triển.

Các công ty trong nước sẽ ưu tiên thiết bị sản xuất nội địa (NAURA, AMEC, Tuojing) để giảm phụ thuộc Mỹ.

Thiết bị bán dẫn xuất khẩu sang Mỹ chiếm tỷ trọng nhỏ, hầu như không bị ảnh hưởng bởi thuế.

Trong bối cảnh này, các cổ phiếu như SG Micro (mô phỏng), NAURA (thiết bị), Huada Jiutian (EDA) được thị trường ưu ái.

Ngày 10/4/2025, Trung Quốc áp thuế 34% lên hàng nhập khẩu từ Mỹ.

Trước đó, từ 10/3, Trung Quốc đã áp thuế 10-15% lên nông sản (ngô, đậu tương) từ Mỹ.

Đồng thời, Chính phủ ban hành Kế hoạch xây dựng cường quốc nông nghiệp (2024-2035), đẩy mạnh đổi mới hạt giống, làm chủ công nghệ hạt giống.

Trung Quốc phụ thuộc lớn vào nhập khẩu đậu tương, thuế quan hỗ trợ giá đậu tương và khô đậu tương.

Tuy nhiên, nguồn nhập khẩu đa dạng hơn, tỷ trọng Mỹ giảm, tác động lên giá có thể hạn chế hơn 2018.

Biến động giá đậu tương có thể kéo theo ngô, lúa mì, và tâm lý thị trường có lợi cho hạt giống và trồng trọt.

Chiến tranh thương mại thúc đẩy nhận thức về "làm chủ hạt giống", đẩy nhanh nghiên cứu công nghệ biến đổi gen.

Nhưng thương mại hóa biến đổi gen vẫn ở giai đoạn dự kiến, còn xa mới thành hiện thực, cổ phiếu liên quan chủ yếu dựa trên chủ đề.

Ngành chăn nuôi heo cũng tăng mạnh gần đây, thị trường lo ngại giá thức ăn (ngô, khô đậu) tăng sẽ làm tăng chi phí, thúc đẩy quá trình thanh lọc đàn heo.

Đây chủ yếu là kỳ vọng, chu kỳ heo chưa đến, cần theo dõi thêm.

Hiện tại, nuôi heo tự cung vẫn có lãi, là rào cản lớn nhất cho việc thanh lọc chủ động.

Chi phí nuôi heo khoảng 15.000 đồng/kg, chỉ khi giá heo xuống dưới 13.000 đồng/kg mới xuất hiện lỗ dòng tiền, thúc đẩy thanh lọc.

Với tỷ lệ thức ăn 2,5 và giá thức ăn 2,7 đồng/kg, chi phí vỗ béo là 6,75 đồng/kg.

Giá thức ăn tăng 10%, chi phí nuôi tăng 0,54 đồng/kg.

Để chi phí giảm 1,76 đồng/kg (giá heo ngày 9/4/2025 là 14,76 đồng/kg), giá thức ăn phải tăng khoảng 27%.

Ngày 4/4/2025, Trung Quốc áp thuế 34% lên toàn bộ hàng nhập khẩu từ Mỹ, ngành huyết tương chịu ảnh hưởng đầu tiên.

Mỹ là trung tâm cung cấp huyết tương toàn cầu, chiếm 70% sản lượng.

Trung Quốc nhập khẩu khoảng 60% albumin người từ Mỹ, tương đương gần 40% tiêu thụ nội địa.

Với giá bán hiện tại, albumin 10g nội địa có giá 358-448 nhân dân tệ, nhập khẩu 358-560 nhân dân tệ, lợi thế giá nhập khẩu không quá rõ ràng.

Thuế 34% sẽ làm tăng giá thành sản phẩm nhập khẩu, làm giảm lợi thế cạnh tranh, thúc đẩy tiêu thụ sản phẩm nội địa.

Nếu thiếu hụt nguồn cung, giá albumin nội địa có thể tăng, có lợi cho các doanh nghiệp sản xuất albumin trong nước.

Ngày 8/4, Tổng cục Thuế ban hành quy định "mua ngay hoàn thuế" trên toàn quốc.

Ngày hôm sau, cổ phiếu China Tourism Group (CTR) tăng trần, cổ phiếu Hồng Kông tăng 24%.

Ngành miễn thuế được coi là hưởng lợi lớn nhất từ thuế quan, thu hút sự chú ý của thị trường.

Lý do ngắn hạn: ngành miễn thuế có "thuế suất 0 + chất lượng cao", có thể là công cụ kích cầu tiêu dùng; doanh số bán hàng miễn thuế Hải Nam quý I/2025 tăng 37%, chênh lệch giá có thể thúc đẩy dòng tiêu dùng quay về.

Chính sách hoàn thuế nhắm đến du khách nước ngoài.

Dịp lễ Thanh Minh gần đây, lượng khách nước ngoài tăng 39,5% so với cùng kỳ năm trước.

Khi tiềm năng du lịch được khai thác, ngành miễn thuế có thể tăng trưởng thêm.

Tuy nhiên, cổ phiếu miễn thuế đang bị dòng tiền đầu cơ đẩy lên, cần theo dõi thực tế tăng trưởng và thay đổi bản chất của câu chuyện.

Ngành phụ thuộc xuất khẩu bị tác động trực tiếp, đặc biệt là điện tử, cơ khí, thép.

Thuế quan Mỹ khiến chi phí sản xuất của Apple tăng cao.

Các nhà cung ứng như Luxshare cho biết, họ sử dụng FOB (giá FOB) nên không phải chịu thuế, nhà nhập khẩu (Apple) chịu.

Apple từng dịch chuyển sản xuất sang Việt Nam, Ấn Độ, nhưng lần này Mỹ áp thuế 46% lên Việt Nam và 26% lên Ấn Độ.

Nếu Apple chịu toàn bộ thuế, ngay cả iPhone có biên lợi nhuận cao cũng khó gánh.

Apple có thể chuyển chi phí sang người tiêu dùng, tăng giá iPhone, khiến doanh số giảm.

Các nhà cung ứng Trung Quốc phụ thuộc vào Apple có thể gặp rủi ro sụt giảm doanh thu.

Việc Apple có xin được miễn thuế hay không sẽ là yếu tố quan trọng cần theo dõi.

Trung Quốc xuất khẩu nhiều loại thiết bị y tế sang Mỹ, đặc biệt là vật tư tiêu hao giá rẻ như kim tiêm, ống tiêm, găng tay, khẩu trang.

80% kim tiêm và ống tiêm tại Mỹ có nguồn gốc từ Trung Quốc.

Thuế 34% sẽ làm tăng giá thành, giảm sức cạnh tranh về giá.

Ví dụ: ống tiêm giá 1 USD, sau thuế lên tới 1,34 USD, khiến khách hàng Mỹ có thể chuyển sang nhà cung cấp khác như Ấn Độ (thuế 26%).

Các doanh nghiệp vật tư y tế xuất khẩu sang Mỹ, đặc biệt là những công ty có tỷ trọng doanh thu Mỹ lớn, sẽ chịu áp lực lớn trong năm 2025.

Họ cần mở rộng thị trường khác để bù đắp, nhà đầu tư nên thận trọng.

Nếu chiến tranh thương mại leo thang, thương mại toàn cầu sụt giảm, ngành vận tải biển chịu ảnh hưởng nặng nề nhất, đặc biệt là container, sau đó là hàng khô.

Tàu hàng khô vận chuyển quặng sắt, than, ngũ cốc; chính sách thuế nông sản giữa Mỹ-Trung sẽ ảnh hưởng trực tiếp.

Nếu Trung Quốc ngừng nhập đậu tương Mỹ và chuyển sang Brazil, dù tổng lượng giảm nhưng khoảng cách vận chuyển dài hơn có thể giảm bớt áp lực.

Ngược lại, vận tải dầu phức tạp hơn: kinh tế suy yếu làm giảm nhu cầu dầu, kéo giá cước xuống; nhưng OPEC tăng sản lượng, giá dầu giảm, có thể kích thích dự trữ, tạo nhu cầu vận chuyển trong ngắn hạn.

Thương mại suy giảm thường đi kèm tăng trưởng kinh tế chậm lại, gây áp lực lên nhu cầu kim loại công nghiệp như đồng, nhôm.

Trong bối cảnh bất định, vàng nổi lên như kênh trú ẩn an toàn, được các ngân hàng trung ương mua vào, dài hạn vàng có tiềm năng tăng.

Ngắn hạn, nếu thị trường tập trung vào suy thoái, vàng có thể bị bán tháo do thiếu thanh khoản.

Bạc (bạc trắng) có xu hướng khác: khi kỳ vọng suy thoái và cắt giảm lãi suất cùng tồn tại, bạc thường kém hơn vàng, do tính chất công nghiệp chiếm hơn 50% nhu cầu, dễ bị tác động bởi chu kỳ kinh tế.

Về cơ bản, ngân hàng chịu tác động gián tiếp từ thuế quan cao.

Ngành sản xuất đang dần thay thế hạ tầng và bất động sản để trở thành khoản vay quan trọng nhất của ngân hàng.

Thuế quan ảnh hưởng đến xuất khẩu, làm tăng nợ xấu cho vay sản xuất.

Xuất khẩu suy giảm cũng làm giảm nhu cầu tín dụng, khiến NIM (biên lãi ròng) có áp lực giảm.

Nghiên cứu của CSC chỉ ra: tăng trưởng tín dụng giảm 1% có thể khiến NIM giảm 14 điểm cơ bản.

Mặc dù tiêu dùng trong nước có thể được kích thích để bù đắp, hỗ trợ cho vay bán lẻ, nhưng thu nhập của lao động xuất khẩu bị ảnh hưởng, tác động đến chất lượng tín dụng tiêu dùng.

Nhìn chung, ngân hàng chịu áp lực về cả lượng và giá tín dụng. Từ góc độ đầu tư, khi thị trường điều chỉnh, nhà đầu tư tìm đến sự ổn định, ngành ngân hàng với cổ tức cao sẽ là nơi trú ẩn.

Thuế quan cao có cả tác động tích cực và tiêu cực đến ngành bảo hiểm.

Bên nợ: thu phí bảo hiểm và đầu tư. Chiến tranh thương mại có thể ảnh hưởng đến kết quả đầu tư, nhưng có thể hỗ trợ bên nợ.

Năm 2024, lợi nhuận các công ty bảo hiểm niêm yết đều tăng mạnh nhờ đợt tăng giá tháng 9.

Độ nhạy của thị trường chứng khoán là con dao hai lưỡi: có thể mang lại lợi nhuận cao hoặc thua lỗ. Trong bối cảnh chiến tranh thương mại, tâm lý thị trường bất ổn sẽ gây áp lực lên khoản đầu tư của bảo hiểm.

Từ bên nợ, sự bất ổn gia tăng có thể thúc đẩy nhu cầu bảo hiểm tiết kiệm như bảo hiểm gia tăng giá trị, niên kim (hợp đồng cam kết lợi nhuận).

Dù lãi suất đã giảm, nhưng khi thị trường biến động, nhu cầu trú ẩn sẽ chuyển sang sản phẩm bảo hiểm, giúp tăng trưởng nhu cầu.

Với sự không chắc chắn bên ngoài, tiêu dùng thiết yếu dựa vào nội địa sẽ trở thành nền tảng "tăng trưởng ổn định" của Trung Quốc.

Chính sách hỗ trợ, tiềm năng thị trường và tập trung hóa ngành sẽ thúc đẩy tăng trưởng, nhiều cổ phiếu tiêu dùng có cổ tức ổn định, mang lại giá trị phòng thủ và tăng trưởng (như Kweichow Moutai).

Các doanh nghiệp tiêu dùng có tỷ trọng xuất khẩu sang Mỹ cao (như gia dụng, dệt may) sẽ đối mặt chi phí tăng và giảm sức cạnh tranh, có thể chuyển đơn hàng sang nơi khác.

Nhiều công ty gia dụng đã đa dạng hóa sản xuất tại Đông Nam Á, Mexico để tránh thuế, nhưng chi phí chuyển đổi ngắn hạn cao.

Ví dụ: Gree cho biết thị trường Mỹ chiếm tỷ trọng nhỏ, Midea có doanh thu Bắc Mỹ dưới 5%, Hisense tỷ trọng xuất khẩu sang Mỹ lần lượt 1,8%, 0,5%, 0,7% từ các nhà máy Trung Quốc, Thái Lan, Mexico.

Đồng thời, nhu cầu hàng trắng (tủ lạnh, máy giặt) tại Mỹ phụ thuộc vào sản xuất tại Mexico và nội địa, các ông lớn như Haier, Midea, Hisense, TCL có nhà máy tại Mỹ và Mexico giảm thiểu tác động thuế.

Haier có 60% sản phẩm bán tại Mỹ sản xuất tại Mỹ, 30% từ Mexico.

Mặt tích cực: chính sách kích cầu tiêu dùng nội địa (đổi mới hàng gia dụng) hỗ trợ doanh số.

Theo Bộ Thương mại, từ đầu năm đến ngày 8/4, người tiêu dùng mua 35,7 triệu sản phẩm gia dụng 12 loại, tạo doanh số 124,7 tỷ nhân dân tệ.

Lưu ý: Các kịch bản trên dựa trên giả định chiến tranh thương mại leo thang, không áp dụng nếu có dấu hiệu hòa dịu.